-
میر جلادت بدرخان و «هاوار» برای زبان کُردی
میر جلادت علی بدرخان، یکی از برجستهترین چهرههای تاریخ معاصر فرهنگ و زبان کردی، در سال ۱۸۹۳ در استانبول چشم به جهان گشود. او نوه میر بدرخان جزیرهای و فرزند امین علی بدرخان، از بنیانگذاران جمعیت تعالی کرد، است. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در استانبول به پایان رساند و در جریان جنگ جهانی اول بهعنوان افسر ارتش عثمانی در جبهه قفقاز خدمت کرد.
-
شرفخان بدلیسی؛ پدر تاریخنگاری کردستان
شرفخان بدلیسی، تاریخنگار برجسته، شاعر و امیر کرد، یکی از مهمترین چهرههای فرهنگی و سیاسی کردستان در قرن شانزدهم میلادی است. او با نگارش کتاب گرانسنگ «شرفنامه»، ارزشمندترین و قدیمیترین منبع جامع درباره تاریخ سلسلهها و امیرنشینهای کردی را به یادگار گذاشت.
-
شیخ سعید؛ قیامی که هنوز آرام ندارد
بیش از یک قرن از قیام شیخ سعید میگذرد، اما هنوز محل دفن او و ۴۷ تن از همراهانش ناشناخته مانده است. دولت ترکیه تاکنون آرامگاه این مردان را اعلام نکرده و خانوادههایشان هر سال در سکوت، فقط میتوانند به یادشان بنشینند. این سکوت، فقط یک جزئیات تاریخی نیست؛ بخشی از نبردی طولانی بر سر حافظه است.
-
سماع واژهها؛ روایتی ازندگی مولوی کُرد
در عمق صخرههای سرسخت و مهآلود هورامان، جایی که طبیعت با زبان شعر سخن میگوید، صدای عارفی طنینانداز است که جانمایهی عشق و عرفان کُردی است. «مولوی کُرد»، پادشاه بیتاجوتخت ملک تنهایی و اندوه، با دیوان غزلهایش پلی میان زمین و آسمان ساخت. مستند کوتاه پیشرو، گذری است شتابان اما عمیق بر زندگی، عشق نافرجام، و سلوک پُر رمز و راز این شاعر و صوفی نامدار؛ مردی که نابینایی چشم سر، بر بینایی دلش افزود.
-
پرواز از خاک کردستان تا اوج آسمان؛ زنی که قلب ماهواره «کوثر» را به تپش درآورد
نرگس قلیزاده، از دانشمندان جوان، نخبگان برجسته و متخصصان کردستانی متولد شهر بیجار است که در حوزه مهندسی فضایی مشغول به کار است. نام این نخبه کردستانی به عنوان یکی از اعضای کلیدی، طراحان و مدیران فنی در پروژههای بومی فضایی ایران، بهویژه پروژه ساخت و پرتاب ماهواره سنجشی «کوثر» گره خورده است.
-
علاءالدین سجادی؛ پاسدار هویت، تاریخ و فرهنگ مکتوب کردستان
علاءالدین سجادی از برجستهترین چهرههای فرهنگی و ادبی کرد در سده بیستم به شمار میآید؛ شخصیتی که نام او با پژوهشهای بنیادین در حوزه زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ کردی گره خورده است.
-
خانای قبادی؛ ادیبی متجدد در عصرِ کجاندیشی
سال ۱۷۰۴ میلادی؛ در روستای «باجلان»، کودکی چشم به جهان گشود که بعدها به یکی از درخشانترین اختران آسمان ادب کُردستان تبدیل شد: «خانای قبادی». او که از نوادگان «قباد بیگ بزرگ»، شاه باجلان بود، دوران کودکی و جوانیاش را در سکوت تاریخ گذراند؛ اما آنچه از تراوشات قلمش به جا مانده، حکایت از نبوغی سرشار و تفکری متجددانه دارد.
-
رفیق صابر از رمانتیسم تا مدرنیته؛ تبیین هویت ملی در افق شعر کردی
در ادبیات مدرن کردی، رفیق صابر به عنوان یکی از ارکان کلیدی و جریانساز در تحول ساختاری و درونمایهای شعر سورانی شناخته میشود. رفیق صابر در ۵ ژوئیه ۱۹۵۰ میلادی در شهر قلعهدزه (استان سلیمانیه کردستان عراق) متولد شد و پس از اتمام تحصیلات مقدماتی در زادگاهش، به دانشگاه بغداد راه یافت و در سال ۱۹۷۴ در رشته زبان و ادبیات کردی فارغالتحصیل شد.
-
فردین صادق ایوبی و فتح قلب ها با هنر
در سال 1331 در سنندج، جایی که هر کوه و درختش حکایتی از تاریخ و فرهنگ دارد، فرزندی زاده شد که قرار بود رنگها و خطوط زندگی مردمش را به تصویر بکشد.
-
پروین بولدان پیام آور صلح و مدافع دموکراسی
پروین بولدان از چهرههای برجستهی سیاسی معاصر در ترکیه است که نقش قابلتوجهی در نمایندگی مردم کرد و تلاش برای تقویت حقوق مدنی و دموکراسی در این کشور ایفا میکند.
-
سیپان حَمو؛ فرمانده کُرد ایستاده در میدان سوریه
سیپان حمو یکی از فرماندهان ارشد و مهم در معادلات نظامی و سیاسی جنگ سوریه است که نقش برجستهای در شکلگیری و رهبری نیروهای کرد و ائتلاف «قوات سوریه دموکراتیک» (SDF) ایفا کرده است.
-
استاد عثمان رحمان زاده هنرمندی که چوب ها را جان بخشید
در عمق کوچه پس کوچههای شهر بوکان، در استان آذربایجان غربی، پیرمردی زندگی میکرد که نامش با بوی چوب و صدای تیشه گره خورده است. عثمان رحمانزاده، ملقب به «پدر ژپتوی ایران»، زادهی سال ۱۳۳۵ در روستای حمامیان است.
-
صالح مسلم؛ سیاستمداری از دل کوبانی تا صحنه سیاست بین الملل
داستان صالح مسلم از سال ۱۹۵۱ در روستای کوچک «شیران» در حومهی کوبانی آغاز میشود؛ جایی که مرزهای سیاسی، خانوادهها و فرهنگها را دوپاره کرده بود.
-
عزیز شاهرخ صدایی به نجابت مهاباد
در جغرافیایی که کوههایش پاسدارانِ نجیبِ خاطراتِ باستانیاند و بلوطهایش با هر وزشِ باد، قصههای کهن را واگو میکنند، زادن و زیستن، خود نوعی هنر است.
-
سید علی اصغر کردستانی، صدای جاودانه کُردی
سید علیاصغر فرزند سید نظامالدین، درسال1260شمسی در روستای صلواتآباد سنندج دیده به جهان گشود. خانواده او از سادات مورد احترام منطقه بودند که به خوشصدایی شهرت داشتند.
-
کمانکِشِ سایهها؛ روایتی از زندگی مجتبی میرزاده
موسیقی ایران ستاره زیاد داشته است؛ خوانندگانی که نامشان روی سردَر سینماها رفت و آهنگسازانی که تیتر روزنامهها شدند. اما در سایهی تمام آن نورهای خیرهکننده، مردی ایستاده بود که با سرانگشتانش به آن ستارهها «جان» میداد.
-
لیلا زانا؛ منادی صلح کُردی
لیلا زانا، زنی که نامش به یکی از نمادهای مقاومت مدنی و مبارزه برای حقوق کردها در ترکیه تبدیل شد. او در سوم مه سال ۱۹۶۱ در ناحیهٔ سیلوانِ دیاربکر به دنیا آمد؛ منطقهای که همواره زیر فشارهای سیاسی و امنیتی قرار داشت و همین فضا از کودکی بر شکلگیری شخصیت و نگاه او اثر گذاشت.
-
حشمتالله لرنژاد صدایی از دل فرهنگ غنی کرمانشاه
حشمتالله لرنژاد صدایی که از دل کرمانشاه برخاست. کسی که با هر نُتش، بخش مهمی از فرهنگ کردی را معنا بخشید و ترکیبی از سنت و بداههخوانی را به جهان موسیقی آورد.
-
الهام احمد، صدای آشتی جوی کُرد از سوریه
الهام احمد، سیاستمدار کرد اهل سوریه، نمادی شد از آرزوهای بلندِ مردمانی که سالها برای حقوق برابر، مشارکت سیاسی و عدالت اجتماعی تلاش کردهاند.
-
صدای گرم عثمان هورامی؛ توستالژی کردستان
عثمان هورامی، با نام اصلی عثمان خالدی (یا عثمان کیمنهای) یکی از چهرههای برجسته موسیقی کردی و نماد آواز هورامی است. او برای نسلهای زیادی صدای آشنا و مأمنی برای روایت احساسات و فرهنگ منطقه هورامان است.
-
صدای ماملی مفسر فرهنگ شفاهی کُرد است
محمد ماملی، یکی از نامهای ماندگار موسیقی کردی، در سال ۱۹۲۵ میلادی، برابر با ۱۳۰۴ خورشیدی، در شهر مهاباد زاده شد. او در محلهای قدیمی به نام «خڕێ» چشم به جهان گشود؛ محلهای که در آن دوران زادگاه بسیاری از خانوادههای اهل موسیقی و شعر بود.
-
صلاحالدین دمیرتاش سیاستمدار کُرد در بند
صلاحالدین دمیرتاش، سیاستمدار، وکیل، نویسنده و فعال حقوق بشر کُردتبار ترکیه، در ۱۰ آوریل ۱۹۷۳ در شهرستان پالو، استان الازیغ به دنیا آمد. او دومین فرزند از هفت فرزند خانوادهای کارگری بود و در یک خانواده زازاییتبار بزرگ شد.
-
روایت زندگی حسن زیرک؛ بلبل کردستان
در هشتم آذرماه سال ۱۳۰۰ هجری شمسی، در محلهٔ قلعهسردار بوکان کودکی متولد شد که بعدها به «بلبل کردستان» شهرت یافت؛ نامش حسن زیرک بود. پدرش، عبدالله زلهبوکانی، زود از دنیا رفت و مادرش، آمنه، برای ادامهی زندگی ناچار شد دوباره ازدواج کند.
-
مام جلال نماد سیاست ورزی مدارا گرایانه کُردی
جلال حسامالدین طالبانی، تنها یک سیاستمدار نبود؛ او شخصیتی چندوجهی، پرورشیافته در بستر سنت، فرهنگ، و مبارزه بود که زندگی شخصیاش به شکلی عمیق با سرنوشت مردم کرد گره خورد.
-
عباس کمندی هنرمندِ همه چیز تمام کردستان
عباس کمندی هنرمندی که صدایش در موسیقی طنین داشت، واژههایش در شعر جان میگرفت، قلمش در نمایشنامه و فیلمنامه حرکت میکرد و نگاهش در نقاشی به تصویر بدل میشد. او از آن دست چهرههایی بود که نمیتوان تنها با یک عنوان معرفیاش کرد؛ چرا که زندگیاش آمیزهای از صدا، رنگ و کلمه بود.
-
نوای نیِ قالەمەرە شوکت موسیقی کُردی را نشان می دهد
گاهی تاریخ موسیقی یک سرزمین را نه در سالنهای باشکوه و محافل رسمی، بلکه در دستهای پینهبسته یک روستازاده میتوان یافت؛ مردی ساده که صدای سازش، روایتگر شادیها و غمهای یک ملت است.
-
علی مردان؛ هنر و صدای کُردی در دنیای موسیقی بود
موسیقی کردی در طول تاریخ پر از صداهایی بوده است که نهتنها برای مردم کُرد، بلکه برای فرهنگ و هنر جهان الهامبخش بودهاند. در میان این صداهای ماندگار، نام ماموستا علی مردان چون ستارهای درخشان میدرخشد؛ هنرمندی که توانست موسیقی کردی را از دل کرکوک به جهان عرب معرفی کند و برای همیشه در حافظه جمعی مردم جای گیرد.
-
شیخ رضا طالبانی راوی دردهای دور کردستان
در تاریخ فرهنگ و ادب کردستان، نامهایی وجود دارند که نه تنها شاعرند، بلکه پژواک دردها، اعتراضها و حقیقتگویی مردمان سرزمین خود به شمار میآیند. یکی از این نامها، شیخ رضا طالبانی است؛ شاعری که در قرن نوزدهم میلادی با زبان تند و بیپرده، چهره جامعه و سیاست زمانهاش را بیرحمانه نقد کرد و با اشعار هجوآمیز و نیشدارش، جایگاهی خاص در تاریخ ادبیات کردی به دست آورد.
-
به یاد فرشا نامی که سال ها لبخند به مردم کردستان هدیه کرد
در تاریخ رسانهای کردستان، نامی میدرخشد که سالهاست با لبخند، طنز و صداقت در یاد مردم مانده است؛ «فرشا». سید علیاشرف حسینپناهی، مجری و طنزپردازی که با حضور پرانرژی خود در رادیو و تلویزیون استانی کردستان که سالها گرمی محافل خانوادگی در کردستان بود، توانست جایگاه ویژهای در فرهنگ عامهی مردم بیابد.
-
بهاء الدین ادب، مهندسی که دغدغه اش توسعه متوازن کردستان بود
بهاء الدین ادب، در ۳۰ مرداد ۱۳۲۴، در محله آقازمان سنندج به دنیا آمد. بعدها نام او با «سازندگی» و «مردمداری» گره خورد.